W województwie świętokrzyskim znajduje się dziewięć parków krajobrazowych i Świętokrzyski Park Narodowy
Trochę historii
Najstarsze w Polsce Góry Świętokrzyskie leżą pomiędzy Pilicą a Wisłą. Urzekają niezwykle oryginalną budową, różnorodną roślinnością i światem zwierzęcym. Między innymi dlatego na początku XX wieku pojawił się pomysł objęcia ochroną terenu Łysogór - w roku 1908 Polskie Towarzystwo Krajoznawcze - Komisja Ochrony Zabytków Przyrody wystąpiła z projektem utworzenia tu rezerwatu przyrody.
Dopiero w 1920 roku powstał pierwszy w Górach Świętokrzyskich rezerwat ścisły na Chełmowej Górze. Obejmował kompleks lasu z naturalnym stanowiskiem modrzewia polskiego. Dwa następne rezerwaty zostały utworzone w 1924 r. - na Łysej Górze i Łysicy. W 1932 r. częściową ochroną objęto tereny przylegające do istniejących rezerwatów. Oprócz tego utworzono rezerwat częściowy na Miejskiej Górze. Łączny obszar rezerwatów wynosił wtedy 1347,4 ha i stanowił podstawę przyszłego parku.
Po zakończeniu II wojny światowej kontynuowano starania o objęcie ochroną tego terenu. I tak w 1950 roku utworzono Świętokrzyski Park Narodowy. W 1996 roku powiększono obszar parku o część Pasma Klonowskiego i kompleks Zapusty.
Najwyższym szczytem w parku jest Łysica (612 m n.p.m) położona w zachodniej części Łysogór
Park dzisiaj
Aktualnie teren parku zajmuje 7626,45 ha, a jego otulina 20786,07 ha. W jego skład wchodzą: Pasmo Łysogórskie z najwyższymi wzniesieniami w Górach Świętokrzyskich - Łysicą (612 m n.p.m.) i Łysą Górą (595 m n.p.m.), część Pasma Klonowskiego z górami: Psarską (415 m n.p.m.), Miejską (426 m n.p.m.) i Bukową (484 m n.p.m.), część Pasma Pokrzywiańskiego z Chełmową Górą (351 m n.p.m.) i część Doliny Wilkowskiej i Dębniańskiej.
Obszar Parku Narodowego podzielony jest pod względem administracyjnym na 8 obwodów ochronnych (leśnictw): Chełmowa Góra, Dąbrowa, Dębno, Jastrzębi Dół, Klonów, Podgórze, Święta Katarzyna, Święty Krzyż. Realizuje się w nich zaplanowane wcześniej zadania polegające na ochronie walorów przyrodniczych, kulturowych i krajobrazowych.
W Świętokrzyskim Parku Narodowym wyodrębniono obszary podlegające ochronie krajobrazowej, czynnej i ścisłej. Na obszarze ochrony ścisłej zabroniono całkowicie ingerencji człowieka. Pozostawiono go swobodnemu oddziaływaniu sił przyrody. W parku jest pięć takich obszarów, pierwotnie rezerwatów.
"Chełmowa Góra" - rezerwat powstał w 1920 r. w celu ochrony naturalnych stanowisk modrzewia polskiego Larix polonica. Jego powierzchnia wynosi 13,2 ha. Występują tu lasy grądowe, bory mieszane i buczyny.
"Święty Krzyż" - utworzony w 1924 r. Zajmuje obszar 476,9 ha. Spotkać tu można lasy grądowe, bory jodłowe i buczyny i rozległe gołoborza.
„Łysica" - rezerwat powstał w 1924 r. Powierzchnia obejmuje 1186,4 ha. Występują tu lasy gradowe, bory jodłowe, buczyny i rozległe gołoborza.
„Czarny Las" - rezerwat utworzony został w 1954 r. Rozciąga się na 26,5 ha. Tworzą go lasy mieszane, grądy, jodły, lipy drobnolistne, buk lub olsza czarna, olsa i łęgi.
„Mokry Bór" - powstał w 1954 r. Na powierzchni 37,9 ha obejmuje jedyne w parku, niewielkie obszary bagiennego boru trzcinnikowego, boru bagiennego i boru świeżego. Występują tu również torfowiska wysokie i przejściowe.
Piękno lasów świętokrzyskich opisywał w poemacie "Puszcza Jodłowa" jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy Stefan Żeromski
Świętokrzyski Park Narodowy w liczbach:
Powierzchnia parku: 7626,45 ha, powierzchnia otuliny: 20 786,07 ha, długość granicy: 168 km, 95 procent powierzchni parku zajmują lasy, 23 proc. powierzchni stanowi strefa ochrony ścisłej, w której działalność człowieka jest prawnie zabroniona.
W ekosystemach Parku żyje między innymi: ponad 859 gatunków roślin, w tym 35 gatunków drzew, glonów 272 gatunki, grzybów wielkoowocnikowoych ok. 450 gatunków
porosty ok. 340 gatunków, spośród zwierząt: 150 gatunków ptaków, w tym 118 gatunków zakłada gniazda w Parku, 45 gatunków ssaków, 14 gatunków płazów, 6 gatunków gadów, ślimaków lądowych 66 gatunków, pająków 187, ponad 1500 gatunków owadów, a wśród nich: motyli 611 gatunków, czerwców 87 gatunków, muchówek 177 gatunków.
Informacje pochodzą ze strony internetowej Świętokrzyskiego Parku Narodowego: www.swietokrzyskipn.org.pl
Nasz region był jednym z pierwszych w kraju, który wprowadził ochronę w systemie wielkopowierzchniowym, „ustanawiając" obszary chronionego krajobrazu. Do parków krajobrazowych należą:
- Zespół Parków Krajobrazowych Ponidzia, w skład którego wchodzą:
o Nadnidziański Park Krajobrazowy
o Kozubowski Park Krajobrazowy
- Zespół Parków Krajobrazowych Gór Świętokrzyskich, w skład którego wchodzą:
o Suchedniowsko-Oblęgorski Park Krajobrazowy
o Sieradowicki Park Krajobrazowy
o Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy
o Jeleniewski Park Krajobrazowy
o Przedborski Park Krajobrazowy (część)
o Chęcińsko-Kielecki Park Krajobrazowy
o 68 rezerwatów przyrody
o 18 obszarów chronionego krajobrazu, w tym 9 obszarów stanowiących otuliny parków krajobrazowych
o 711 pomników przyrody
o 87 użytków ekologicznych
o 9 stanowisk dokumentacyjnych
o 9 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych
Kadzielnia i Wietrznia - rezerwaty przyrody w samym sercu Kielc