Powierzchnia województwa świętokrzyskiego wynosi 11711 km kw. (3,7% powierzchni kraju). Powierzchnia użytków rolnych (wg danych GUS z 2009r.) wynosi 578 415 ha. Trwałe użytki zielone posiadają powierzchnię 138,5 tys.ha, co stanowi blisko 18 procent użytków rolnych.
Pod względem jakości gleb województwo świętokrzyskie plasuje się powyżej średniej krajowej, przy wyraźnej polaryzacji spowodowanej występowaniem gleb o klasie bonitacyjnej I – III w południowo – wschodniej części województwa i słabymi glebami w części północno-zachodniej. Gleby województwa umożliwią produkcję płodów rolnych o wysokiej jakości
Średnia powierzchnia użytków rolnych 1 gospodarstwa rolnego w grupie gospodarstw powyżej 1ha wynosi 3,92 ha. W przekroju terytorialnym największą średnią wielkość użytków rolnych w gospodarstwie rolnym odnotowuje się w powiecie opatowskim (5,60 ha) oraz w powiecie jędrzejowskim (5,44 ha). Najmniejsze gospodarstwa rolne występują natomiast w powiatach skarżyskim i starachowickim (odpowiednio 1,20 i 2,17 ha użytków rolnych). Największą grupę w ogólnej liczbie gospodarstw rolnych (132 189), bo aż 72,5%, stanowią gospodarstwa o powierzchni 1-5 ha.
Najbardziej naturalne środowisko dla bydła stanowią trwałe użytki zielone a zwłaszcza pastwiska. Powierzchnia łąk i pastwisk w województwie świętokrzyskim wynosi 124 451 ha co stanowi około 20 procent użytków rolnych powierzchni użytków rolnych (średnia krajowa to również 20 procent). Niemniej, szacuje się, że w ostatnich latach, na terenach, gdzie nie prowadzono intensywnej hodowli bydła mlecznego, co najmniej połowa areału użytków zielonych została zdegradowana, a około 20 procent (ok. 23,7 tys. ha) zostało częściowo wyłączone z produkcji.,
Powierzchnię 176 358,42 ha w województwie świętokrzyskim zajmują obszary rolnicze o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Stanowi to 34,3 procent obszarów objętych jednolitą płatnością obszarową. Z tego 0,3% to obszary położone na terenach o specyficznych utrudnieniach (górskie i podgórskie). Tereny ONW charakteryzują się dużym udziałem ugorów i odłogów, dużym rozdrobnieniem gospodarstw oraz kilkukrotnie większym udziałem ludności związanej z rolnictwem (tania siła robocza).
Na terenie naszego województwa, 1/3 obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania stanowią użytki zielone. Rozwój hodowli bydła mięsnego lub owiec na tych obszarach miałby korzystny wpływ na zapewnienie ciągłości rolniczego użytkowania, na zachowanie walorów krajobrazowych i promocję rolnictwa przyjaznego środowisku (ekologia)
Struktura agrarna w ha (dane GUS z 2009r.):
- użytki rolne ogółem – 578 415
w tym :
- grunty orne – 394 160
- sady – 34 874
- użytki zielone - 138,5 tys. (wg Dep. Rozw. Obszarów Wiejskich i Środowiska UMWŚ)
w tym, m.in.:
- łąki i pastwiska – 124 451
- rodzinne ogrody działkowe – 829,1.
ponadto:
- lasy i grunty leśne – 331 162
Ludność na obszarach wiejskich:
Tereny wiejskie zajmują w województwie świętokrzyskim 11042 km kw. tj. 94,% województwa. Na powierzchnię tą składa się 2821 miejscowości wiejskie, tworzące 97 gmin. Zamieszkuje je 696 394 osób, co daje wskaźnik 63 osób na 1 km kw. Średnio w jednej wsi zamieszkuje 247 osób.
Produkcja roślinna (dane Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich i Środowiska UMWŚ):
W użytkowaniu gruntów rolnych dominującą rolę stanowią zboża. Udział procentowy w ogólnej powierzchni zbóż przedstawia się następująco:
Pszenica - 29,7 %
Żyto – 16,1 %
Jęczmień – 21,8 %
Owies 6,6,%
Pszenżyto – 9 %
Mieszanki zbożowe – 14,5 %
Potrzeby konsumpcyjne na produkty zbożowe nadal nie są w pełni zaspokajane. Choć na wysokim poziomie utrzymuje się uprawa zbóż z przeznaczeniem na paszę, istnieje konieczność poprawy jakości wyprodukowanego ziarna w produkcji zbóż chlebowych. Zboża o wysokiej jakości w naszym województwie kontraktuje PZZ Kielce i istnieje możliwość 100% zbytu zbóż chlebowych, pod warunkiem prowadzenia produkcji o właściwych parametrach technologicznych.
Kolejną pozycję w strukturze upraw stanowią ziemniaki, których powierzchnia wynosi obecnie 29,6 tys. ha, ale ma tendencje spadkową. Średni plon ziemniaka w woj. świętokrzyskim w 2008 roku wynosił 178 dt/ha. Stały rynek zbytu na ziemniaki określonych odmian do przetwórstwa zapewnia m.in. Chłodnia Kielce.
Po zanotowanym w latach 2005-2007 wzroście areału rzepaku i rzepiku, stanowiących surowiec m.in. do biopaliw, zaobserwowano spadek powierzchni ich uprawy. Jest to najprawdopodobniej spowodowane rosnącymi cenami zbóż, które wyparły uprawy tych roślin. Ich produkcja ma jednak duże szanse rozwoju w naszych warunkach glebowych po stworzeniu korzystniejszych warunków do produkcji biopaliw.
Trwałe użytki zielone praktycznie nie zmieniają swojego areału (138,5 tys. ha), ale pogorszyła się przeciętna jakość ich produkcji.
Sady i plantacje roślin jagodowych zajmują w naszym regionie 28 913 ha. Powierzchnia uprawy drzew owocowych w sadach wynosi 22 997 ha, najczęściej uprawia się jabłonie. Pozostałą część zajmują rośliny jagodowe, wśród których dominują truskawki (3 698 ha). W ciągu ostatnich 6 lat powierzchnia upraw sadowniczych w naszym województwie wzrosła o 10 procent. Przekształceniu uległy głównie grunty, na których uprawiano rośliny rolnicze (przede wszystkim zboża).
Należy podkreślić, że owoce stanowią jedną z ważniejszych pozycji w polskim eksporcie rolno-spożywczym. Główne rynki zbytu dla producentów z województwa świętokrzyskiego stanowią rynki hurtowe w Sandomierzu, Krakowie, Warszawie i Katowicach, a także targowiska lokalne, eskort i punkty skupu zakładów przetwórczych. Rocznie w województwie świętokrzyskim przerabia się około 90-100 tys. ton owoców.
Uprawy warzyw w naszym województwie zajmują powierzchnię 16 253 ha, w tym 15 745 ha to uprawy warzyw gruntowych – kapustowatych (kapusta głowiasta, kalafior), cebulowych (cebula), korzeniowych (marchew), pozostałą część zajmują warzywa hodowane pod osłonami, głownie pomidor i ogórek. W ciągu ostatnich 6 lat powierzchnia upraw warzywniczych wzrosła o około 6 procent.
Produkcja zwierzęca (dane Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich i Środowiska UMWŚ):
Trzoda chlewna
Minione lata były trudne dla świętokrzyskich producentów trzody chlewnej, głównie z powodu wysokich cen pasz i importu mięsa oraz świń żywych. W tym czasie import trzody chlewnej żywej wzrósł ponad 3,5-krotnie. Według danych WUS w listopadzie 2008 roku pogłowie świń w regionie liczyło 372 974 szt., tj. o 18,5 mniej niż przed rokiem. W efekcie produkcja żywca wieprzowego w 2009 roku była najniższa od 15 lat. W 2010 roku zanotowano jednak wzrost pogłowia trzody o 3 %, wynosił on 383 513 szt.
Bydło
W związku z dużym rozdrobnieniem i strukturą gospodarstw w naszym województwie oraz koniecznością dostosowania gospodarstw mleczarskich do wymogów UE do końca 2006 roku, na przestrzeni lat postępuje spadek pogłowia bydła w naszym województwie (z 139,6 tys. szt. w 2001 roku do 82 tys. szt. w roku 2010). Pozytywnym zjawiskiem jest jednak postępująca koncentracja i wzrost wydajności, co utrzymuje produkcje na stałym poziomie.
W pierwszej kolejności z hodowli zrezygnowały gospodarstwa posiadające jedną, dwie lub trzy krowy mleczne, część skorzystała z rekompensaty za odstępstwo od produkcji mleka i przestawiło się na produkcję wołowiny. Ilość bydła mięsnego w ciągu dwóch ostatnich lat wzrosła u nas o blisko 3,5 %. Obecnie najbardziej popularnymi rasami mięsnymi w naszym województwie są: Limousine, Simental, Charolaise, Piemontese i Salers. W mniejszych gospodarstwach prowadzony jest także chów w kierunku produkcji wołowiny wysokiej jakości w oparciu o mieszańce międzyrasowe, pochodzące od krów mlecznych, wypadających z produkcji mleka.
Owczarstwo
Po długich staraniach samorządu województwa, ministerstwo rolnictwa zgodziło się zakwalifikować region świętokrzyski do programu wspierania hodowców owiec. Z ubiegłorocznych szacunków wynika, że w naszym regionie może o nie zabiegać 49 gospodarstw, hodujących łącznie około 2 tysięcy owiec-matek. Ogółem, w województwie występuje 65 stad hodowlanych i towarowych, zawierających 2,5 tysiąca matek. 10 spośród nich to stada zachowawcze, objęte unijnym programem ochrony zasobów genetycznych i subwencjami w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Pszczelarstwo
W Świętokrzyskim działa około 1800 pszczelarzy, z czego 1160 zrzeszonych jest w Świętokrzyskim Związku Pszczelarzy. Prowadzą oni 28988 rodzin pszczelich. Poza związkiem funkcjonuje około 7 tys. rodzin, 84 pasieki są pasiekami wędrownymi. Dane te mogą jednak wkrótce ulec zmianie, gdyż w ostatnim czasie w całej Europie obserwuje się znaczny spadek hodowli pszczół oraz drastyczne zanikanie rojów.
Konie
Ewidencje pogłowia koni w woj. świętokrzyskim poprzez ich paszportyzację prowadzi Okręgowy Związek Hodowców Koni w Kielcach. Obecnie wynosi ono 16,1 tys. sztuk. Stanowi to spadek o 2 tys. sztuk , w porównaniu z rokiem 2008.
Na terenie województwa świętokrzyskiego uprawnionym do prowadzenia gospodarki rybacko-wędkarskiej jest Polski Związek Wędkarski Okręg Kielce, który działa na wodach o ogólnej powierzchni 2 439,7 ha, w tym na wodach dzierżawionych od Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej 2 187,6 ha.
Wody RZGW podzielone są na 12 obwodów rybackich, z czego:
- RZGW Kraków – 7 obwodów o pow. 1 254,4 ha O.Z.
- RZGW Warszawa – 5 obwodów o pow. 933,2 ha O.Z.
Powierzchnia wód dotyczy tzw. obwodu zasadniczego, ponieważ tylko te wody są całkowite lub częściowo przydatne do prowadzenia gospodarki rybacko-wędkarskiej. Pozostałe wody to tzw. wody poza obwodami, które są własnością PZW lub przez Związek użytkowane na podstawie umów. Są to na ogół wody powyrobiskowe, drobne jeziorka i sadzawki polne i leśne będące własnością samorządów.
Wszystkie wody dorybiane są corocznie odpowiednią ilością narybku:
- wody dzierżawione od RZGW zgodnie z operatami rybackimi opracowanymi przez „ICHT-LOG” dr W. Wiśniewolskiego na zlecenie PZW Okręg Kielce i pozytywnie zaopiniowane przez Wydział Ochrony Środowiska i Rybactwa Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie,
- wody poza obwodami zarybiane są w oparciu o opinie ichtiologów pracujących w ośrodkach zarybieniowych PZW: Chańcza, Krzelów, Słupów.
• Chańcza – przy zaporze zbiornika Chańcza. Powierzchnia lustra wody Ośrodka to 8,5 ha. Hodowany jest tu głównie narybek gatunków ryb reofilnych, czyli takich, których występowanie uzależnione jest od istnienia w rzece odcinków o wartkim prądzie dobrze natlenionej wody oraz żwirowym lub kamienistym dnie. Reprezentują je tutaj: boleń, kleń, jelec, jaź, brzana, świnka (gatunek bardzo rzadki w Wiśle Dolnej), śliz oraz zaliczono do nich również miętusa, który rozradza się na przepływie wody w toni wodnej ponad mineralnym dnem,
• Krzelów-Mieronowice – koło Sędziszowa. Powierzchnia lustra wody Ośrodka to 83,0 ha. Tu hodowane są ryby karpiowate, a także łososiowate: pstrąg potokowy i tęczowy,
• Słupów-Buszków – koło Działoszyc, ale już w granicach woj. małopolskiego. Powierzchnia lustra wody Ośrodka to 45,0 ha. Tu hodowane są ryby karpiowate: karp, karaś, amur.
Aby dokładniej można było określać ilości pozyskiwanych ryb, Związek w 2007 roku wprowadził obowiązek prowadzenia rejestru odłowionych i zabranych ryb. Pozwoli to na dalszą poprawę prowadzenia racjonalnej gospodarki rybacko-wędkarskiej.
Okręg PZW Kielce liczy aktualnie 18 000 wędkarzy zorganizowanych w 62 kołach. Całość pracy organizacyjno-sportowej oparta jest o działalność społeczną, a sprawy finansowo-gospodarcze prowadzi Biuro Zarządu Okręgu, które liczy 3,5 etatu. Roczny budżet Okręgu wynosi ponad 2 miliony zł. pochodzących wyłącznie ze składek członkowskich.
Zestawienie obwodów rybackich
RZGW Kraków
| Nazwa obwodu | Powierzchnia ogółem zasadnicza | Min. wartość rocznego zarybienia w zł. | |
| 1. Rzeki Nidzica Nr 1 | 62,2 | 56,7 | 25 815,00 |
| 2. Rzeki Nida Nr 1 | 129,9 | 83,0 | 26 292,00 |
| 3. Rzeki Nida Nr 2 | 214,9 | 203,1 | 41 180,00 |
| 4. Rzeki Nida Nr 3 | 298,14 | 295,3 | 32 558,00 |
| 5. Rzeki Czarna Nida Nr 1 | 292,31 | 268,23 | 49 844,00 |
| 6. Rzeki Mierzawa Nr 1 | 63,7 | 57,2 | 37 960,00 |
| 7. Zb. Chańcza na Rzece Czarna Staszowska Nr 1 | 295,36 | 290,84 | 89 347,00 |
| Razem RZGW Kraków | 1 356,5 | 1 254,4 | 302 996,00 |
RZGW Warszawa
| Nazwa obwodu | Powierzchnia ogółem zasadnicza | Min. wartość rocznego zarybienia w zł. | |
| 1. Zb. Brody Iłżeckie na Rzece Kamienna Nr 1 | 531,6 | 544,5 | 217 345,00 |
| 2. Rzeki Kamienna Nr 2 | 213,36 | 209,5 | 30 670,00 |
| 3. Zb. Wióry na Rzece Świślina | 37,34 | 36,8 | 31 888,00 |
| 4. Rzeki Czarna Włoszczowska | 54,4 | 45,6 | 12 200,00 |
| 5. Rzeki Czarna Konecka Nr 1 | 113,4 | 96,8 | 31 680,00 |
| Razem RZGW Warszawa | 950,1 | 933,2 | 323 783,00 |
Wykaz obwodów rybackich województwa świętokrzyskiego
Wykaz obwodów rybackich w regionie wodnym Górnej Wisły
(właściciel RZGW Kraków)
Obwód rybacki rzeki Nida nr 1 obejmuje wody rzeki Nida (Biała Nida) na odcinku od jej źródeł do linii prostej będącej przedłużeniem prawego brzegu uchodzącej do niej rzeki Czarna Nida oraz wody dopływów rzeki Nida (Biała Nida) na tym odcinku wraz z wodami zbiornika zaporowego Małogoszcz na rzece Łososina i wodami naturalnych zbiorników wodnych
o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 83,0 ha
Obwód rybacki rzeki Nida nr 2 obejmuje wody rzeki Nida na odcinku od linii prostej będącej przedłużeniem prawego brzegu uchodzącej do niej rzeki Czarna Nida do linii prostej będącej przedłużeniem lewego brzegu uchodzącej do niej rzeki Mierzawa wraz z wodami dopływów na tym odcinku i wodami naturalnych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka, z wyłączeniem wód rzeki Czarna Nida. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 203,1 ha.
Obwód rybacki rzeki Nida nr 3 obejmuje wody rzeki Nida na odcinku od linii prostej będącej przedłużeniem lewego brzegu uchodzącej do niej rzeki Mierzawa do jej ujścia do rzeki Wisła wraz z wodami dopływów na tym odcinku i wodami naturalnych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka, z wyłączeniem wód rzeki Mierzawa. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 295,3 ha.
Obwód rybacki rzeki Czarna Nida nr 1 obejmuje wody rzeki Czarna Nida na odcinku od jej źródeł do ujścia do rzeki Nida oraz wody dopływów rzeki Czarna Nida na tym odcinku wraz z wodami zbiorników zaporowych: Borków na rzece Belnianka, Cedzyna na rzece Lubrzanka, Wojciechów na rzece Pierzchnianka i wodami naturalnych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 268,23 ha.
Obwód rybacki rzeki Mierzawa nr 1 obejmuje wody rzeki Mierzawa od jej źródeł do ujścia do rzeki Nida wraz z wodami dopływów na tym odcinku i wodami naturalnych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 57,2 ha.
Obwód rybacki Zbiornika Chańcza na rzece Czarna Staszowska – nr 1 obejmuje wody rzeki Czarna Staszowska na odcinku od jej źródeł do ujścia do osi podłużnej mostu drogowego na trasie Korytnica-Chańcza, wraz z wodami zbiornika zaporowego Chańcza oraz wody dopływów na tym odcinku wraz z wodami naturalnych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 290,84 ha.
Wykaz obwodów rybackich zlewni rzeki Wisła, z wyłączeniem rzeki Narew
(właściciel RZGW Warszawa)
Obwód rybacki rzeki Czarna Włoszczowska – nr 1 obejmuje wody rzeki Czarna Włoszczowska od jej źródeł do jej ujścia do rzeki Pilica, wraz z wodami jej dopływów oraz wody starorzeczy i innych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tej rzeki, z wyłączeniem obiektu stawowego „Rząbiec” oraz stawu w Kurzelowie. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 45,6 ha.
Obwód rybacki zbiornika Brody Iłżeckie na Rzece Kamiennej Nr 1 obejmuje wody rzeki Kamienna na odcinku od jej źródeł do czoła zapory zbiornika Brody Iłżeckie, wraz z wodami jej dopływów oraz wody starorzeczy i innych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 544,5 ha.
Obwód rybacki Rzeki Kamienna Nr 2 obejmuje wody:
a) rzeki Kamienna na odcinku od czoła zapory zbiornika Brody Iłżeckie do jej ujścia do rzeki Wisła,
b) rzeki Świślina na odcinku od czoła zapory zbiornika Wióry do jej ujścia do rzeki Kamienna
wraz z wodami ich odpływów oraz wody starorzeczy i innych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tych cieków. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 209,5 ha.
Obwód rybacki Zbiornika Wióry na Rzece Świślina – Nr 1 obejmuje wody rzeki Świślina na odcinku od jej źródeł do czoła zapory zbiornika Wióry, wraz
z wodami jej dopływów oraz wody starorzeczy i innych zbiorników wodnych
o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tego odcinka. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 36,8 ha.
Obwód rybacki Rzeki Czarna Konecka – Nr 1 obejmuje wody: rzeki Czarna Konecka od jej źródeł do jej ujścia do rzeki Pilica, zbiornika Janów, zbiornika Hucisko, zbiornika Sielpia wraz z wodami ich dopływów oraz wody starorzeczy i innych zbiorników wodnych o ciągłym dopływie lub odpływie do wód tych cieków. Powierzchnia obwodu zasadniczego – 73,0 ha.